Filmmaker, activist, minister van Cultuur, producent, ... De volgorde doet er niet toe, Raoul Peck is het allemaal. De uit Port-au-Prince afkomstige regisseur bracht al films uit over Patrice Lumumba, Karl Marx, racisme, de situatie in Haïti, ... Nu verschijnt Ernest Cole, lost and found, een film over het leven van een fotograaf die de misdaden van het apartheidsregime in Zuid-Afrika aan het licht bracht.
De Zuid-Afrikaanse fotograaf Ernest Cole, geboren in 1940, veroordeelde met zijn fotografie de gruwelen van de Apartheid. Zijn beroemdste werk, House of Bondage, verscheen in 1967 en onthulde aan de wereld de wreedheid van het apartheidsregime.
Lees verder onder de foto
Cole’s engagement en de impact van zijn foto's maakten hem tot doelwit van de Zuid-Afrikaanse regering, wat hem deed uitwijken naar Europa en later naar New York. Daar werd hij het slachtoffer van racisme, iets waar hij niet op had gerekend voor zijn aankomst in de Verenigde Staten. Hij zonk weg in extreme armoede. In februari 1990 stierf hij, acht dagen na de vrijlating van Nelson Mandela. Zijn werk getuigt van de strijd tegen apartheid en roept op tot sociale rechtvaardigheid.
Vijfendertig jaar na zijn dood brengt Raoul Peck hem weer tot leven in een documentaire. Een reis door Zuid-Afrika tijdens de gruwelijke apartheidsjaren, die sterk doet denken aan de huidige situatie in Palestina, de Verenigde Staten en elders.
We gebruikten de foto's van Cole voor activistische doeleinden
"De rechthebbenden van het werk van Ernest Cole namen zes jaar geleden contact met me op met het idee om een film over zijn werk te maken. Het kostte me twee jaar om dit project te aanvaarden, omdat ik het erg druk had. Ik wilde eerst genoeg materiaal en informatie verzamelen om een weloverwogen beslissing te nemen en het project in goede banen te leiden." Als Raoul Peck ons vertelt over het ontstaan van zijn nieuwste film, heeft hij het over de duizenden foto's die hij heeft bekeken voor hij de eindselectie maakte die in zijn werk te zien is. Een titanenwerk, over een periode die hij van dichtbij heeft meegemaakt.
"Het is ook het verhaal van mijn politieke engagement. Toen ik in de jaren ‘70 in West-Berlijn was, was het een zeer gepolitiseerde stad. Alle bevrijdingsbewegingen waren er vertegenwoordigd, zoals het ANC (de partij van Mandela), de SWAPO (de onafhankelijkheidsbeweging van Namibië), Latijns-Amerikaanse organisaties en Iraanse communisten. We werkten samen. Het was werkelijk het begin van de internationale strijd tegen Apartheid. Zelfs toen werden Coles foto's al gebruikt voor activistische doeleinden. Omdat we in strijdmodus waren, hadden we geen oog voor de kunstenaar. Pas later ontdekte ik Cole’s boek en kreeg ik inzicht in het artistieke aspect van zijn werk."
Lees verder onder de foto
Cole werd geboren in Port-au-Prince, maar verhuisde samen met zijn ouders naar Congo toen hij 10 jaar oud was. Toch behoudt hij een sterke band met zijn geboorteland. Dat hielp hem onder meer om te begrijpen wat er in Zuid-Afrika speelde. "Mijn engagement tegen Apartheid was totaal en onlosmakelijk verbonden met mijn persoonlijke achtergrond. Ik kom uit Haïti, een land dat tot 1986, en zelfs daarna, onder een dictatuur leefde. Wanneer iemand in het buitenland ging studeren, had dat vaak een onderliggend doel, namelijk om zich bij terugkeer aan te sluiten bij een ondergrondse organisatie. In die sfeer ben ik opgegroeid. De kwestie van leven en dood stelde zich snel."
Het economisch doel van Apartheid
In de film benadrukt Ernest Cole dat 70% van al het goud ter wereld door zwarte mijnwerkers uit Zuid-Afrikaanse mijnen werd gehaald, wat een economisch aspect van Apartheid onthult.
"Toen was dat algemeen geweten, ze probeerden het niet eens te verbergen. In de film zien we dat leiders als Ronald Reagan, Margaret Thatcher en Jacques Chirac, ondanks de VN-resoluties die er waren, de sancties tegen Zuid-Afrika niet respecteerden. Zoals Israël vandaag alle VN-resoluties negeert. Daar zijn politieke, geopolitieke en economische redenen voor. Zuid-Afrika mocht onder geen beding worden geboycot vanwege de belangen, waarmee vooral de geopolitieke controle over Afrika wordt bedoeld. We mogen niet vergeten dat Zuid-Afrika de gewapende arm van de Westerse wereld was om de communistische invloed op het Afrikaanse continent te bestrijden. De belangstelling voor edelmetalen als goud en diamanten speelde ook een grote rol. Tot op vandaag is De Beers (een Zuid-Afrikaans conglomeraat dat tot de jaren ‘80 wel 90% van alle diamanten ter wereld op de markt bracht en sindsdien 40%, nvdr) het wereldcentrum voor diamanthandel.
Lees verder onder de video
De toenmalige argumenten tegen de boycot van Zuid-Afrika, namelijk dat de bevolking zou lijden onder de sancties, waren slechts voorwendsels. De huidige boycot van Rusland, waarbij het niemand iets kan schelen hoe de Russen die geen aanhangers zijn van Poetin leven, bewijst het. De vraag of er een boycot moet komen, is vaak een excuus om geen actie te ondernemen."
Door hun economie te treffen, kwam er schot in de zaak
De film laat de hypocrisie zien van bepaalde Westerse leiders met betrekking tot Apartheid. En als je mensen als Reagan (Verenigde Staten), Thatcher (Groot-Brittannië) of Chirac (Frankrijk) hoort spreken, stemt dat overeen met wat vandaag speelt.
"Ik heb gekozen om de boycot over meerdere jaren te documenteren. Tot aan het eind, toen het Zuid-Afrikaanse verzet op het punt stond een militaire overwinning te behalen. De onderhandelingen vonden voornamelijk plaats dankzij het plaatselijk verzet en omdat de boycot uiteindelijk slaagde, vooral dankzij de Amerikaanse universiteiten, die druk uitoefenden op banken en grote bedrijven. Dat economische argument bracht de bal aan het rollen. Ik wilde dit verhaal documenteren zodat het publiek zich zou afvragen hoe dit vandaag nog toegepast wordt. Waarom wordt er bijvoorbeeld met twee maten en twee gewichten gewerkt als het gaat over Israël, dat niet wordt geboycot, of over Rwanda, dat Congo aanvalt, en als het gaat over Rusland? We boycotten Poetin, maar aan de arme Russen denken we niet. Ik wil het huidige politieke discours over de toestand van de wereld ontleden en mensen hun eigen mening laten vormen."
Lees verder onder de foto
Je kan niet naar Ernest Cole, lost and found kijken zonder na te denken over wat zich vandaag in Palestina afspeelt. Was dat de bedoeling van de regisseur? "Mijn films zijn altijd inherent verbonden geweest met mijn politieke engagement. Het is mijn manier om te strijden tegen wat er vandaag gebeurt, of het nu in Congo, de Verenigde Staten, Haïti, Duitsland, Frankrijk of België is. Mijn doel is om mensen argumenten en een kritische blik te geven, zodat dingen veranderen. Mijn films gaan niet over herinneringen, al maken ze er wel deel van uit. Ik vertrek vanuit het principe dat we eerst moeten begrijpen hoe het zover is kunnen komen, voordat we de strijd kunnen aangaan.”
De film Ernest Cole, lost and found speelt vanaf 12 maart in de bioscoop.
Het volledige interview met Raoul Peck verschijnt in het lentenummer van het magazine Soldair.