Op 8 mei 1945 capituleerde nazi-Duitsland. Deze dag waarop het fascisme overwonnen werd, een strijd waarvoor miljoenen mensen hun leven gaven, wordt in verschillende landen nog altijd herdacht. In België is het echter geen officiële feestdag meer. Terwijl het “beest” opnieuw aan kracht wint, staat de 8 Meicoalitie op om hier iets aan te doen.
De 8 Meicoalitie brengt vakbonden, organisaties en persoonlijkheden uit het middenveld, de cultuursector en de academische wereld samen. Hun belangrijkste doel is zorgen dat 8 mei opnieuw een officiële feestdag wordt. Maar dat is niet alles.
We spreken met Ellen De Soete en Aurore De Keyzer, twee syndicalisten en de gezichten van de Coalitie. Twee vrouwen, twee syndicalisten, die praten over het thema van dit jaar: “Vrouwen in verzet.”
Kunnen jullie kort nog eens toelichten wat de 8 meicoalitie precies is?
Ellen De Soete. Het begint allemaal bij het verhaal van mijn moeder. Zij zat, net als veel andere mensen in mijn familie, in het verzet. Aan het eind van de oorlog werden ze door een infiltrant verraden. Mijn moeder sprak nooit over wat er allemaal gebeurd is. Pas toen ze stervende was, heeft ze me alles verteld. Ze heeft me op het hart gedrukt dat we waakzaam moeten zijn, want dat alles zich zou herhalen. Als ik zie wat er vandaag allemaal in de wereld gebeurt, dan moet ik vaak terugdenken aan haar woorden.
Vier jaar geleden heb ik dan contacten gelegd met de vakbonden, middenveldorganisaties en mensen uit de cultuursector om samen de 8 meicoalitie op te richten. Om te beginnen om van 8 mei opnieuw een nationale feestdag maken. In 1974 is die om economische redenen afgeschaft. Het is bijzonder belangrijk om hem in ere te herstellen, want hij staat voor de overwinning op het fascisme. Het moet terug een dag worden om te herdenken, maar ook om mensen samen te brengen, om te vieren en hoop te geven.
Met de coalitie zetten we ook sterk in op herinneringseducatie. Het is belangrijk dat mensen het verleden kennen, om kritisch te kunnen kijken naar het heden en de toekomt, en te kunnen herkennen wat er vandaag gebeurt.
Een derde speerpunt is voor ons de strijd tegen extreemrechts. Dat is voor mij heel gevoelig, omdat het precies dat punt is waarvoor mijn moeder mij zo waakzaam maakte. "Vergeet niet dat fascisme niet van beneden, maar van boven komt”, zei ze. “Fascisme wordt door rijke mensen op gang gebracht."
Aurore De Keyzer. Het idee is niet alleen om een extra vrije dag te krijgen – ook al vind ik dat op zich al een heel eerbaar doel! – maar vooral om niet te vergeten waartegen men toen vocht. Dat deze dag uit de lijst van feestdagen werd geschrapt, stoort ons. We moeten blijven herhalen waarom de strijd tegen het fascisme belangrijk is en analyseren welk gevaarlijk maatschappelijk project het inhoudt voor toekomstige generaties.
Vandaag zien we overal in Europa en daarbuiten de opkomst van nationalistische en extreemrechtse projecten. Dat toont helaas aan hoe dringend ons project is. Het heeft slechts twee generaties geduurd voor de gruwelen van de Tweede Wereldoorlog deels in vergetelheid raakten.
Het doel van de Coalitie is om overal in België en zelfs in Europa mannen en vrouwen samen te brengen om luid en duidelijk te zeggen dat als we willen voorkomen dat het allemaal opnieuw gebeurt, we dit thema opnieuw op de agenda moeten zetten.
Het jaarthema van de coalitie luidt "Vrouwen in verzet". Waarom die keuze?
Aurore De Keyzer. Eerst en vooral willen we de belangrijke rol van vrouwen in het verzet in herinnering brengen. Zij stonden in de frontlinie om fascistische plannen te ondermijnen en namen enorme risico’s.
Ik zat zelf op een middelbare school die Marguerite Bervoets heet, in La Louvière. Zij was een verzetsstrijdster die gestorven is om onze vrijheden vandaag te garanderen. Door de namen van deze vrouwen te herdenken, zeggen we dat vrouwen een volwaardige plaats hebben in de antifascistische strijd.
Vandaag probeert extreemrechts soms een vrouwelijk gezicht aan te nemen, met figuren als Giorgia Meloni of Marine Le Pen. Ze proberen ons te doen vergeten dat het extreemrechtse project in wezen anti-vrouw en diep seksistisch is.
Vrouwen centraal zetten in de strijd tegen extreemrechts betekent dus de zaken opnieuw in het juiste perspectief plaatsen. Het is belangrijk om niet in de val te lopen. We zien bijvoorbeeld de opkomst van “tradwives” – zogenaamd traditionele vrouwen die pleiten voor een terugkeer naar een samenleving waarin de plaats van vrouwen achter het fornuis en bij het moederschap zou zijn. Op sociale media verschijnt steeds meer inhoud waarin vrouwen worden voorgesteld als object of huishoudelijke kracht.
Daar moeten we duidelijk op antwoorden: “Nee, vrouwen hebben gevochten om ervoor te zorgen dat we daar niet opnieuw terechtkomen.” Laten we dat in herinnering brengen en deze strijd verderzetten met de vrouwen van vandaag.
Ellen De Soete. Meer dan ooit staan vrouwenrechten onder druk. Kijk maar naar hoe de regering aan de pensioenen wil morrelen. Heel veel vrouwen zullen daar het slachtoffer van zijn. En extreemrechts zet vrouwen altijd in een hoekje, verwijst ze terug naar de haard. Als we niet opletten, gaan we opnieuw achteruit in plaats van vooruit. De rechten van vrouwen, die vaak nog niet eens zo lang bestaan, worden beetje bij beetje terug afgenomen. Daarom willen we aandacht geven aan vrouwen in verzet, zowel in het verleden als vandaag.
De verhalen van verzetsvrouwen zijn weinig gekend, omdat in de context van een oorlog mannen meestal het voortouw en sneller in de belangstelling staan. Vrouwen hadden in het verzet vaak een meer ondergeschikte rol. Ze waren bijvoorbeeld koerier of boden een schuilplaats voor mensen. Dat was allemaal minder zichtbaar, maar zeker niet minder belangrijk. Want als geheime berichten niet op de juiste plek afgeleverd werden, kon er verder niets gebeuren.
Je mag ook niet vergeten dat vrouwen dat soort dingen deden op risico van hun leven. Mijn moeder vervoerde wapens op de fiets, in een rieten mand en in haar rugzak. Als ze tegengehouden was geweest, had ze de kogel gekregen. Vrouwen namen grote risico's, maar daar wordt amper over gesproken. Intussen hebben historici toch ook meer aandacht gekregen voor verzetsvrouwen en is er ook meer onderzoek naar.
Mensen vragen zich wel eens af of al dat herdenken wel zin heeft, of het de opmars van extreemrechts kan stoppen. Wat zouden jullie daarop antwoorden?
Ellen De Soete. Als ik lezingen geef of op scholen ga spreken, dan merk ik altijd dat als je vertrekt van een persoonlijk verhaal, dat heel vaak raakt. Jonge mensen stellen zich vragen bij wat er vandaag allemaal gebeurt in de wereld. Ze maken zich zorgen en vragen zich af of het verleden ook terug kan komen. Ik denk dat jonge mensen het herdenken van het verleden echt wel zinvol vinden.
De manier waarop we met de 8 meicoalitie het herdenken vormgeven, is ook wel bijzonder. We zoeken altijd sterke sprekers, zorgen voor hedendaagse muziek, maken het allemaal laagdrempelig en geven mensen altijd een sterk gevoel van verbinding. Dat is belangrijk, dat mensen voelen dat ze niet alleen staan.
Aurore De Keyzer. Veel mensen stemmen extreemrechts omdat ze boos zijn, vaak om sociaal-economische redenen. Dat is ook waarom Vlaams Belang in haar campagnes thema’s als pensioenen of koopkracht benadrukt. Maar volgens ons is dat misleidend. Telkens wanneer ze de kans krijgen, stemmen extreemrechtse partijen tegen loonstijgingen of hogere pensioenen voor de werkende klasse, of het nu gaat om Rassemblement National in Frankrijk of Vlaams Belang hier.
Het zijn net de mensen die door hun retoriek worden verleid die we moeten proberen te bereiken. We kunnen hen overtuigen met een ander maatschappelijk project.
De 8 Meicoalitie wil niet zeggen: “Stem voor deze of gene partij.” Onze rol is te waarschuwen voor het gevaar van het extreemrechtse project en te zeggen dat wij een samenleving willen waarin iedereen gelijk behandeld wordt en zijn of haar rechten en vrijheden krijgt.
Jullie zijn allebei actief bij de vakbond. Ellen bij het ACOD en Aurore bij het CSC. Hoe belangrijk is het dat de vakbonden zich engageren in de 8 meicoalitie en de strijd tegen het fascisme in het algemeen?
Aurore De Keyzer. Voor vakbonden is dit een kwestie van leven of dood. De geschiedenis heeft dat al aangetoond – en vandaag zien we het opnieuw in sommige landen. Ik ga bijvoorbeeld meerdere keren per jaar naar Hongarije, en wat daar gebeurt is zeer duidelijk.
Wanneer extreemrechts aan de macht komt, probeert het zo snel mogelijk tegenmachten af te schaffen. In hun visie moeten vakbonden verdwijnen. Ze zijn niet voor meer arbeidsrechten, ze willen dat mensen werken onder eender welke omstandigheden.
Als extreemrechts aan de macht komt, bestaat mijn beroep simpelweg niet meer. En toch is het verdedigen van werknemers absoluut noodzakelijk.
Ellen De Soete. Het antifascisme is in de vakbond altijd aanwezig geweest. En nu meer dan ooit is het nodig om ons sterk op te stellen tegen extreemrechts. Het ligt denk ik in de natuur van de vakbonden om daaraan mee te werken. Extreemrechts ondermijnt onze sociale toekomst op alle manieren.
Ellen, je krijgt zelf veelvuldig te maken met pogingen tot intimidatie vanuit extreemrechtse hoek. Hoe ga je daar mee om?
Ellen De Soete. Toen ik de eerste keren geconfronteerd werd met het extreemrechtse trollenleger, vond ik dat best wel intimiderend. Zeker toen ik een keer te lezen kreeg: "We weten waar je woont, we weten waar je kinderen wonen, vroeg of laat gaan we je vinden." Dat maakte me wel bang. Maar nu laat ik me niet meer afschrikken. Het is als water dat van een eend afloopt. Het houdt me absoluut niet tegen om te spreken, integendeel. Zolang we kunnen spreken, moeten we dat doen, om te verhinderen dat we het straks niet meer mógen doen.
Soms lukt het mij ook om met aanhangers van extreemrechts in gesprek te gaan. Wat ik dan vooral doe, is luisteren. Meestal komt er dan een verhaal van frustratie boven, van kwaad zijn op de maatschappij. Als ik dan mijn verhaal vertel, brengt dat hen soms toch tot nadenken. Dus ik schuw het niet om met mensen met extreemrechtse sympathieën in gesprek te gaan. Het is niet omdat je voor het Vlaams Belang stemt dat je de ideologie van die partij volledig onderschrijft. Mensen zijn vooral slecht geïnformeerd. Als je hen duidelijk kan maken dat hun ongenoegen van bovenaf georchestreerd wordt, dan verandert hun visie soms.
Welke activiteiten gaat de 8 meicoalitie dit jaar organiseren?
Aurore De Keyzer. Tot 10 mei willen we een reeks evenementen opzetten: burgerinitiatieven of activiteiten georganiseerd door gemeenten, vakbonden of organisaties zoals Territoires de la Mémoire. Dat kan gaan van concerten tot conferenties, openbare lezingen van de strip Les Enfants de la Résistance, of filmvertoningen.
Onze rol is niet alleen om zelf acties te organiseren met de 8 Meicoalitie, maar ook om ze zichtbaar te maken en mensen met elkaar in contact te brengen. Zelfs als het voor sommige mensen moeilijk is om op 10 mei naar het Fort van Breendonk te gaan, kan iedereen deelnemen aan de campagne via lokale initiatieven in de buurt.